Ochrona własności intelektualnej a dostępność szczepionek na COVID-19

Miniony tydzień w Parlamencie Europejskim upłynął w dużej mierze pod znakiem rezolucji dopuszczającej tymczasowe zawieszenie ochrony patentowej szczepionek przeciwko Covid-19, w ramach porozumienia TRIPS (Trade-Related Aspects of Intelectual Property Rights) w WTO.

Impulsem do debaty i rezolucji była propozycja RPA i Indii jeszcze z 2020 roku dotycząca tymczasowego zawieszenie porozumienia TRIPS. Propozycja nabrała większej wagi w momencie gdy przyłączyła się do niej administracja Bidena, (w maju 2021).

Obecnie, zdecydowana większość z 1.5 miliarda szczepionek została rozdysponowana w krajach rozwiniętych, gdzie zlokalizowana jest ich produkcja. Tylko 0.3% szczepionek trafiło do 29 biednych krajów świata.

W Unii Europejskiej rozdystrybuowano około 200 milionów szczepionek. Podobna liczba została wyeksportowana. W tym samym czasie kraje takie jak USA i Wielka Brytania utrzymują zakaz eksportu, zarówno szczepionek, jak i surowców do ich produkcji.

W Parlamencie Europejskim przetoczyła się interesująca debata, ukazująca różne rozwiązania mające w ogólnym rozrachunku zwiększyć dostępność szczepionek po przystępnej cenie. Stawką jest powstrzymanie epidemii, zapobieżenie rozwojowi nowych mutacji, a w dłuższej perspektywie całkowite zniesienie obostrzeń, odmrożenie turystyki a także danie impulsu rozwojowego gospodarce. Zdaniem ekspertów dopiero 70% poziom wyszczepienia pozwoli nam osiągnąć odporność populacyjną (to 11 miliardów dawek). Niestety, dystrybucja szczepionek w skali światowej jest bardzo nierównomierna. Rezolucja nawołująca do zawieszenie ochrony patentowej została przyjęta większością 355 głosów przy 263 glosach przeciw. Ta stosunkowo niewielka różnica głosów w znacznym stopniu odzwierciedla podział pomiędzy zwolennikami zawieszenia patentu a przeciwnikami tego rozwiązania. 

Zwiększenie dostępności szczepień jest kluczowe, ale to nie zniesienie ochrony patentowej może je zagwarantować. Potrzebujemy szybkiego rozwiązania. Zniesienie ochrony patentowej, może wręcz spowolnić cały proces, w związku z potencjalnymi sporami prawnymi. W dłuższej perspektywie mogłoby to również zniechęcać do innowacji, ograniczyć inwestycje w nowe szczepionki (badania i rozwój). Rozwiązaniem na teraz jest przede wszystkim zniesienie ograniczeń eksportu, zwiększenie mocy produkcyjnych, dystrybucja, produkcja surowców, opakowań i wreszcie transport do miejsca przeznaczenia.

Unia Europejska wspiera innowacje i ochronę praw własności intelektualnej. Kluczowe zatem jest podjęcie negocjacji z partnerami z WTO tak, aby wykorzystać wszelkie możliwości w ramach porozumienia TRIPS. Jednym z takich elementów jest dobrowolne licencjonowanie, gdy wynalazca szczepionki decyduje komu i na jakich warunkach udostępnia licencję patentową celem umożliwienia produkcji. Dodatkowo, i mówi też o tym rezolucja Parlamentu, niezbędny jest know-how i transfer technologii do krajów, w których możliwe jest uruchomienie, bądź znaczne zwiększenie produkcji szczepionki przeciwko Covid-19.   Najprostsze wydawałoby się rozwiązanie, nie jest zatem rozwiązaniem najefektywniejszym. Samo postulowanie zawieszenia patentu jest mimo wszystko podejściem dość egoistycznym, gdyż pozostawia biedniejsze kraje samym sobie. Przymiotnikiem często używanym w dyskusji było „holistyczne”. Niezbędne jest podzielenie się wysiłkiem w imię zwalczania epidemii. Samo zniesienie patentu nie daje narzędzi niezbędnych do wykonania zadania. Także i w tym przypadku kluczowa jest współpraca a jej warunki mogą zostać uzgodnione w ramach WTO.

Na koniec warto również wspomnieć o ważnym narzędziu dostarczania szczepionek do krajów z niskimi dochodami – COVAX. Unia Europejska jest jednym z głównych organów wnoszących wkład do tego, nadzorowanego przez Światową Organizację Zdrowia, mechanizmu (prawie 2.5 miliarda euro), celem którego jest dostarczenie 1.3 miliarda szczepionek do 92 krajów (o niskim i średnim dochodzie) do końca 2021 roku.

Paulina Boveington-Fauran

Inne wpisy

Menu